Гус Хиддинк мураббийлигидаги кореяликларнинг 2002 йил жаҳон чемпионатининг ярим финалига сенсацион чиқишига, қайсидир маънода ҳакамларнинг қўпол хатолари ҳам сабаб бўлиб, шу воқеа анъанавий рукнимизнинг асосий мавзусига айланди.

Сезган бўлсангиз, бу рукн остида кўпинча ҳакамларнинг қарорлари бевосита муҳокама қилинади. Бунинг ажабланарли жойи йўқ, чунки ҳакам касбининг ўзи субъектив қарорлар қабул қилинишини кўзда тутади.Бу эса, табиийки, баҳсларга сабаб бўлади. Баҳс бор жойда кўпинча жанжал ҳам келиб чиқади.

Бироқ ҳакамларнинг энг йирик хатолари фақат биргина қора кийимдаги шахснинг хатоси ёки унинг қатъийлигига асосланмайди. Бу каби ҳолларда бутун бошли тизим ва мақсадга қаратилган аниқ буюртма кўзга ташланади.Масалан, мана шундай: қитъа бўйича қўшнилари юқорироқ ўрин эгаллашига имкон яратиб бериш, улардан бири – уругвайликларга – умуман ЖЧ да чемпионликни ҳадя этиш. Аммо бу каби нарсаларга жаҳон чемпионатлари энди бошланган, иштирокчилар таркиби ҳали ҳозиргидай “даҳшатли” бўлмаган, техник воситалари етишмаган, турнир етарли даражада ёритилмаган вақтда йўл қўйилганлигини кечириш мумкин. Аммоорадан 70 йилдан кўпроқ муддат ўтиб, вазият яна такрорланса, жанжал нафақат жабрланган тарафнинг муаммоси бўлмай, балки ўз-ўзидан бутун халқаро футбол жамоатчилигининг эътиборини тортади.

Аввалига Осиёдаги жаҳон чемпионати ташкилотчилик намунаси бўлиб кўринди: вақтида қуриб топширилган кўплаб янгигина стадионлар, томошабин тўла трибуналар, теп-текис майсали майдонлар, чипталарни адолат билан тарқатиш, футболчилар, ишқибозлар ва журналистлар учун оптимал шарт-шароит таъминланиш ва ҳ.к.Бироқ булар ҳаммаси ҳолва экан...

Аммо бироз олдинроқ “уйдаги” ҳакамлик билан боғлиқ баъзи вазиятларда журналистлар “бўёқни” ошириб ҳам юборишди: АҚШ билан ўйинда кореяликлар фойдасига шубҳали пенальти тайинланиб, уларнинг Португалия билан кечган ўйинида эса икки европалик футболчи майдондан ҳайдалди, Япония ва Россия учрашувида эса Кунчиқар мамлакат вакиллари дарвозасига яққол пенальти тайинланмади. Аммо дастлабки ҳолда Ли Иль Ен Брэд Фриделдан устун келолмаган бўлса, иккинчисида – Жоау Пинту ва Бету ҳақиқатда ҳам жуда қўпол ўйнаган, учинчисида эса … Айтиш лозимки, Россия жамоаси бусиз ҳам анча бўш ўйин кўрсатган бўлиб, германиялик ҳакам Маркус Мерк мавқеига гард юқмаган.

ФУТБОЛ ТАҚДИРЛАРИ ЭГАСИ

Умуман олганда, унда ҳали миш-мишлар учун сабаблар эндигина юзага келаётган эди. Ниҳоят, 1/8 финалининг Италия – Корея учрашуви бўлиб, у турнирнинг навбатдаги, ўша вақтга келиб энг шов-шувли сенсациясини тақдим этди. Гус Хиддинк жамоаси қўшимча вақтда ғалабани (2:1) қўлга киритди, аммо ўша ютуқнинг атрофидаги воқеалар қизғин баҳсларни келтириб чиқарди.

Интизомли, маънавий, ҳамдажисмонан аъло даражада тайёр, аммо руҳий тайёргарлиги бироз “ошириб юборилган” корейслар жамоаси рақибига бўри каби ташланиб, уни парчалаб ташлашга тайёр эди.Кореяликларнинг прессингикўпинча шунчаки қўполликка айланиб, буни рефери Байрон Моренодан бошқа ҳамма кўриб турарди. Эквадорлик рефери кореялик ва италиялик футболчиларга тўрттадан сариқ карточка кўрсатган бўлишига қарамай, у осиёлик жамоанинг бир неча ўйинчисини бемалол майдондан ҳайдаши ҳам мумкин эди.Баъзан Морено умуман «ҳуштагини ютиб юбориб», бу билан рақибдан “ё ўлим, ё ҳаёт” қабилидаги ўйинни кутмаган италияликларнинг асабини бутунлай издан чиқарди.Бироқ “футбол тақдирлари эгасининг” бундан кейинги қарорлари олдида бу вазиятлар ҳеч нима бўлмай қолди.

Ўйин бошидаёқ Жанлуижи Буффон дарвозасига пенальти тайинланди – жарима майдонида бир вақтнинг ўзида «Скуадра адзурра»нинг икки ҳимоячисиқўпол ўйнаб, қоидани бузганликлари учун у ҳеч қандай савол пайдо қилмади (тўғри, бунда Буффон дарвоза дахлсизлигини сақлаб қолди). Биринчи экстра-таймда эсаҳакам учун ўта мураккаб эпизод юзага келди. Франческо Тотти Чон Сон Гукка тегиб, майдонга қулади, аммо симуляция учун иккинчи сариқ карточка олди. Бир қарашда хатолик бўлиб кўринган нарса секинлаштириб кўрганда ўзгача талқин этилди: Тоттининг ўзи бутсаси биланмайсага илиниб, оёғини букиб олган ва йиқила туриб, кореялик футболчининг оёғига теккан… Аммо биз бир неча такрордан кейин базўр кўрган нарсани, ўша вазиятда Морено зудлик билан ва иккиланмай тўғри қарор қабул қилди.Бир неча дақиқадан сўнг у ҳимоячи билан бир чизиқда турган Дамьяно Томаззининг тўғри урган голини бекор қилди. Иккинчи экстра-таймда Ан Чжун Хван, тўпни буюк Паоло Мальдинининг остидан дарвозага йўллаб, ўзининг “олтин голи”ни урди.

Италияликларга мағлубият жуда оғир ботди. Италия термаси ўйинчилари ва унинг мураббийи Жованни Трапаттони арбитрнинг ҳаракатларини куппа-кундуз кунги талончилик, очиқдан-очиқ ўйинни сотиш деб атадилар. Апеннин ярим оролининг қизиққон матбуот вакиллари эса ўз футболчиларининг кўпдан-кўп хатоларини тан олган ҳолда кореяликларнинг бундай ғалабасини “орқадан урилган пичоқ” деб баҳоладилар.Шу билан бирга италияликлар ПьерлуижиКоллинаганорозилик белгиси сифатида ЖЧни ташлаб кетишини сўраб мурожаат қилдилар. Бироқ “ялтир бош” ҳакам ватандошлари “ўйиндан чиқиб кетганидан” сўнг унга финал учрашувида ҳакамлик қилиш топширилиши мумкинлигини тахмин қилиб, тўғри топди. Шулар қаторида RAI каналининг «Скуадра» ҳакамнинг яққолхатолари туфайли ЖЧни тарк этганлиги сабабли кўрган зарарни қоплашини талаб қилиб ФИФАга қилган мурожаатини, «Перуджа» президенти Лучано Гауччинингжамоасига тегишли Аннингиталияликлар дарвозасига урган «олтин» голидан сўнгкорейс футболчисини ўз жамоасида кўришини истамаслигини айтганини кўрсатиб ўтиш мумкин.

«БИЗ ҲАҚ ЭДИК!»

Бироқ у жанжал бутун олам томонидан Апеннин “этикчаси” ичидаги ур-сур, деб баҳоланди. «Спорт-Экспресс» газетаси «Бизга ўз Хиддинкимиз керак»сарлавҳали мақола билан чиқиб, унда кўпроқ эквадорлик ҳакамнинг эмас, балкиголланд мураббийининг фаолиятига эътибор қаратди. Аммо Жанубий Кореяга қарши Испания ўйнаган чорак финал натижаси эса барчанинг ғазабини қўзғатди.

Мезбонларнинг юқоридаги каби қўпол ўйин кўрсатиши билан кечган ўйинга Жамол Ал-Гандур ҳакамлик қилиб, мисрлик рефери кореяликлар дарвозасига киритилган икки тўпни бекор қилди. Аввалига қизил-оқлар ҳимоячиси Рубен Бараха ва Иван Эльгерага қарши курашда ўз дарвозасига киритган бўлса,рефери бу қарама-қаршиликда мавжуд бўлмаган фолни кўра олди. Сўнг Гандур тўпни ён чизиқдан ташқарига чиққан, деб топган ён ҳакамнинг хатоси билан Фернандо Морьентеснинг голини ҳисобга олмади (фотода). Тўғри, бу ерда ўзига хос жиҳати бор – ўз навбатида, кореялик футболчилар, шу жумладан дарвозабон ҳам, рефери ҳуштагини эшитиб, Морьентесга бемалол тепиш имконини яратиб бердилар. Кейинги пенальтиларсерияси эсакореяликларга ярим финалкаби ажойиб, кутилмаган совға ҳадя қилди.

Оқибатда бурчак-бурчакда италияликлар фожеаси устидан кулиб юрган пиренейликлар бир зумда уларнинг тарафига ўтиб қолдилар.Шунга боғлиқ равишда Италия матбуоти ҳам испанларга “нишини” санчиб олиб, аламидан чиқишга ҳаракат қилди.Аммо матбуот вакиллари азоблари футбол ишқибозлари, футбол ва ФИФА мавқеи кўрган зарар олдида ҳеч нима бўлмай қолди. Кореяликларни “қулоғидан тортиб чиқариш” жаҳон чемпионатининг асосий мавзуларидан бирига айланди. Айтиш лозимки, унда жанжаллардан ташқари Роналдо ва Роналдиньога эга бўлган Бразилия, Кан ва Баллак ўйнаган Германия, шунингдек Туркия,АҚШ, Сенегал ва қора кийимли шахслар “сояси”да қолган бошқа жамоалар ҳам бор эди.